Ósmą godzinę pracy w biurze kończy się często kanapką przy biurku, a zapisy o przerwach w umowie i regulaminie bywają ogólnikowe. Przepisów jest niewiele, ale łatwo je pomylić, bo w Kodeksie pracy są dwa różne rodzaje przerw: jedna wliczana do czasu pracy i jedna niewliczana. Dochodzą do nich szczególne przerwy dla osób pracujących przy komputerze, karmiących matek i kilku innych grup.
Przerwa z art. 134: piętnaście minut, które wlicza się do czasu pracy
Jeśli dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin, pracownikowi przysługuje przerwa trwająca co najmniej 15 minut, wliczana do czasu pracy. Od 26 kwietnia 2023 r., po nowelizacji Kodeksu pracy, przepis przewiduje też kolejne przerwy: drugą, gdy dobowy wymiar czasu pracy przekracza 9 godzin, i trzecią, gdy przekracza 16 godzin1. Wcześniej przysługiwała jedna przerwa bez względu na długość dnia.
Ponieważ przerwa jest wliczana do czasu pracy, pracodawca płaci za nią tak samo jak za pozostałe minuty. Pracownik nie odpracowuje jej i nie musi się z niej „rozliczać”.
Pracodawca ma obowiązek poinformować o przerwach w ciągu siedmiu dni od zawarcia umowy, w informacji o warunkach zatrudnienia1.
Przerwa z art. 141: do godziny, ale bez wynagrodzenia
Pracodawca może wprowadzić przerwę na posiłek lub załatwienie spraw osobistych trwającą do 60 minut. Wprowadza się ją w układzie zbiorowym, regulaminie pracy albo w umowie o pracę. Taka przerwa jest nierozdzielna, nie wlicza się do czasu pracy i nie jest płatna2. Może się łączyć z piętnastominutową przerwą z art. 134, o ile zasady wewnętrzne tak stanowią.
Dla pracownika oznacza to konkretną różnicę: ośmiogodzinny dzień z półgodzinną przerwą niepłatną to w biurze osiem i pół godziny. Jeśli pracodawca takiej przerwy nie wprowadził, nie musi jej udzielać.
Przerwa od monitora
Przy pracy z monitorem ekranowym obowiązują dodatkowe zasady z rozporządzenia o bezpieczeństwie i higienie pracy na stanowiskach z monitorami ekranowymi z 1998 r., znowelizowanego w 2023 r. Zgodnie z opisami tego przepisu pracownik powinien mieć co najmniej pięć minut przerwy po każdej godzinie nieprzerwanej pracy przy monitorze, a taka przerwa jest wliczana do czasu pracy i opłacana2. Przepis dotyczy pracowników, którzy pracują przy komputerze przez zasadniczą część dnia. W praktyce pracodawca zwykle przewiduje ją w regulaminie jako „mikroprzerwy”, a nie jako osobne wyjście.
Rozporządzenie jest stare, więc przed powołaniem się na nie w sporze z pracodawcą trzeba sprawdzić aktualne brzmienie w Dzienniku Ustaw.
Inne przerwy, o których warto wiedzieć
Karmiąca matka ma prawo do przerw na karmienie, liczonych do czasu pracy, w wymiarze zależnym od długości dnia pracy (art. 187 KP). Osoby z umiarkowanym lub znacznym stopniem niepełnosprawności mają prawo do dodatkowej 15-minutowej przerwy na gimnastykę lub wypoczynek, wliczanej do czasu pracy, na podstawie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej2. W pracy szkodliwej lub uciążliwej przerwy mogą wynikać ze skróconego czasu pracy (art. 145 KP). Dokładne wymiary tych przerw sprawdź w tekście ustawy, bo zależą od konkretnej sytuacji.
Kodeks pracy nie zna przerwy „na papierosa”. Czas poza stanowiskiem poza przerwami opisanymi wyżej pracodawca może więc zakwalifikować jako czas niewykonywania pracy.
Kiedy pracodawca może powiedzieć, gdzie spędzasz przerwę
Przerwa wliczana do czasu pracy należy wciąż do czasu pracy. Sąd Najwyższy w wyroku z 16 marca 2017 r. (sygn. I PK 124/16) przyjął, że pracownik wykorzystuje ją zgodnie z regulaminem pracy, a nie dowolnie, na przykład z wyjściem poza zakład3. Dlatego dobrze, żeby regulamin mówił jasno, czy przerwę można spędzić poza biurem.
Sposób liczenia przerw przy nietypowych rozkładach (zmiany, dyżury, równoważny czas pracy) bywa sporny. Stanowisko Państwowej Inspekcji Pracy z maja 2023 r. wskazuje, że o liczbie przerw decyduje faktycznie przepracowany czas, a nie sam rozkład3. To interpretacja, nie przepis, ale pokazuje, czego może się spodziewać inspektor.
Źródła
-
Kodeks pracy, art. 134, tekst jednolity w ISAP: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19740240141. Opis zmian z 26 kwietnia 2023 r.: Poradnik Przedsiębiorcy, Liczba przerw w pracy w zależności od wymiaru czasu pracy, 8 lutego 2024 r., https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-liczba-przerw-w-pracy-w-zaleznosci-od-wymiaru-czasu-pracy. ↩ ↩2
-
Infor.pl, Pracownik ma prawo do przerw w pracy, https://www.infor.pl/prawo/praca/pracownik/327983,Pracownik-ma-prawo-do-przerw-w-pracy.html; Podatki.biz, Przerwy w pracy – katalog przypadków, https://www.podatki.biz/artykuly/przerwy-w-pracy-katalog-przypadkow_10_17970.htm. ↩ ↩2 ↩3
-
Wyrok SN z 16 marca 2017 r., I PK 124/16, oraz stanowisko PIP z 10 maja 2023 r. (KT-OOGPR-01.450.48.2023.2), za: Poradnik Przedsiębiorcy, jw. ↩ ↩2
Najczęściej zadawane pytania
Czy przerwę na kawę lub papierosa pracodawca musi zapewnić poza ustawową?
Nie. Kodeks pracy nie przewiduje osobnych przerw na kawę czy papierosa. Czas spędzony poza stanowiskiem w ramach przerwy z art. 134 wlicza się do czasu pracy, ale inne wyjścia pracodawca może regulować wewnętrznie, na przykład odpracowaniem.
Czy przerwę z art. 134 można wykorzystać na koniec dnia, żeby wyjść wcześniej?
Co do zasady nie. Przerwa ma służyć odpoczynkowi w trakcie pracy, a sposób jej wykorzystania wynika z regulaminu pracy lub ustaleń z pracodawcą. Samowolne skrócenie dnia o 15 minut może zostać uznane za naruszenie obowiązków.
Ile przerw należy się przy ośmiogodzinnym dniu pracy?
Jedna, trwająca co najmniej 15 minut, bo dobowy wymiar czasu pracy wynosi co najmniej 6 godzin. Druga należy się dopiero wtedy, gdy dzień pracy trwa dłużej niż 9 godzin, a trzecia po przekroczeniu 16 godzin.
Czy przerwa śniadaniowa jest płatna?
Zależy od rodzaju przerwy. Przerwa z art. 134 jest wliczana do czasu pracy, więc jest płatna. Przerwa do 60 minut z art. 141, jeśli została wprowadzona, do czasu pracy się nie wlicza i wynagrodzenia za nią nie ma.
